İlkiz Sokak 21/3 Çankaya/Ankara

Dedektiflik Çeşitleri

Dedektiflik Çeşitleri

DDedektiflik Çeşitleri

Özel Dedektiflik, insanların kişilik hakları ve özel hayatına saygılı olmak kaydıyla, kişilere ilişkin suç teşkil etmeyen her türlü özel bilgiyi toplayan, derleyen, değerlendirdikten sonra konusu suç teşkil edenleri ilgili makamlara bildiren ve diğer bilgileri ise yapılan hukuki sözleşme çerçevesinde araştırma yapılmasını isteyen gerçek ve tüzel kişilere sunan çağdaş bir hizmet alanıdır (Yabancı Ülkelerde Özel Dedektiflik Kanunları–2009 Önsöz).

İş alanlarının ve mesleklerin çok çeşitlendiği ve küreselleşen dünyada dedektif çeşitlerini sıralamak zordur. Her alanda dedektiflik söz konusu olabilmektedir.

Sosyal Dedektiflik

Konusu suç olsun veya olmasın toplum sosyal hayatının ihtiyaçları sonsuzdur ve insanlar için bazı konular önem arz eder. İşte bu önem arzeden konuların öğrenilmesi bir ihtiyaçtır. Bir kimse müstakbel nişanlısını, eşini bilmek, tanımak ister. Evleneceği kişinin aile yapısını ve kriminal geçmişini merak eder. Bu nedenle, sosyal dedektifler, kişilerin sosyal hayatlarına ilişkin inceleme yapmaktadır.

Ticari ve Ekonomik Dedektiflik

Günümüzde suç ve suçluyla mücadele konusunda birçok özel ve resmi güvenlik birimleri faaliyet göstermektedir. Özellikle ticari ve ekonomik alanlarda meydana gelen hak kayıplarının ve işlenen suçların takibi özellik arz etmektedir. Bu alanlarda çok farklı dedektiflik hizmetinin sunulması mümkündür.

Gelişen dünyada özellikle sanayi, ticaret ve ekonominin gelişmesi ile mal ve hizmet üretimindeki artış sonucunda bu alanlarda meydana gelebilecek sorunların engellenmesi için özel bir araştırma, takip işi olan dedektiflere ihtiyaç duyulmaktadır.

Acente ve firmaların takibi, ticari kuruluşlara bağlı distiribütör, acente ve bayiliklerin denetlenmesi, ticari kuruluşlarda görevli personelin dürüstlük ve güvenirliğinin tespiti, sigorta dolandırıcılığı, sahtekârlık ve dolandırıcılık olaylarının incelenmesi gibi konularda, ticari ve ekonomik şirketler adına görev yapan dedektifler, ekonomik alanda meydana gelebilecek her türlü aksaklığı dolaylı olarak engellemektedirler.

Kimi firmalar rekabet dünyasında ayakta kalabilmek adına diğer firmaların arz talep, patent, işletim ve üretim sistemleri gibi pek veriyi ele geçirmek istemektedir. Trade insider adı verilen yöntemle diğer ticari firmalara sızan kimselerden elde edilen bilgiler sonrasında ticari istihbarat toplandığı bilinmektedir.

Ticari bilgi toplamanın bir diğer yolu da eğilimlerin takip edilmesidir. Örneğin arama motorlarında “trend” araştırması ile tüketicilerin ve üreticilerin en çok hangi ürünü aradıkları tespit edilmektedir.

Marka Dedektifliği

Marka taklitçiliği ve sahteciliğinin önlenmesi için piyasanın izlenmesi gereklidir. Tescil edilen markaların, başka kimselerce taklit edilmesi sonucu haksız kazançlar elde edilirken, diğer yandan bilinçli olmayan tüketici için marka değerinde negatif algı oluşmaktadır. Örneğin A firmasına ait bir ayakkabı 300 TL olsun, taklit edilen ürün ise 50 TL’dir. Bilinç düzeyi düşük tüketici gerçek bir A ayakkabısı sanarak aldığı 50 TL’lik ayakkabı sonucu o markaya karşı sonradan olumsuz bir tavır geliştirir. Çünkü ayakkabı yırtılmış ya da yağmurda su geçirmiştir. Neticede haksız kazanç elde eden taklitçi kazanırken, A firması ve tüketici kaybetmiştir. Bu nedenle, marka dedektifleri;

–   Sahte veya taklit malların satışıyla uğraşan dükkan, pazar, toptancı, ithalatçı ve ihracatçıların tespiti,

–   Sahte veya taklit mallardan sorumlu imalatçı ve fabrikaların takibi ve bunlarla ilgili kanuni takibatın hazırlanması,

–   Araştırma ve soruşturmaların yürütülmesi, test alımlarının yapılması,

–   Şüpheli ticaretin kanıtlarının toplanması,

–   Detaylı kanıt raporlarının yargı mercileri ve marka avukatları için hazırlanması,

–   İstihbarat ve bilgi kaynakları,

–   Bilgilerin toplanması konusunda mahkemeye yardımcı olmak,

–   Davanın desteklenmesi,

–   Projelerin yürütülmesi, bilgilerin analizi ve marka sahiplerine ulaştırılması

–   Müşterinin marka detaylarının Ticari Standartlar ve Gelirler İdarelerine ve ülke çapında gümrük idarelerine bildirilmesi,

–   Operasyonlar için çeşitli kanun uygulayıcı merciler ile koordinasyonu sağlanması,

–   Aslına uygunluk incelemelerinin yapılması ve beyanlar ile kanıtların sağlanması ve istenildiğinde bunların mahkemede kanıt olarak sunulması,

–   Benzer ürün araştırmalarının yapılması,

–   Paralel/gri pazar araştırmaları,

–   Marka/telif hakkı, tasarım hakkı ihlalleri ile ilgili araştırmalar,

–   Domain adı ve Internet araştırmaları,

–   Varlık izleme

–   Bütünlük alışverişleri ve test alımları

–   Fabrika soruşturmaları ve denetlemeleri yönünde hizmet sağlamak zorundadır.

Teknoloji ve Bilişim Dedektifliği

Günümüzde toplumun hemen her kesimi sanal dünya ve teknolojiyle bağımlı hale gelmiştir. Bilgisayarların fonksiyonu konusunda yeterli bir bilinç olmadığı için teknolojik imkânların kötüye kullanılmasına bağlı olarak işlenen suçların sayısı oldukça artmaktadır. Finansal şebekeler, iletişim sistemleri, güç istasyonları, tıbbi araçlar, modern otomobiller, pek çok sayıdaki cihazlar bilgisayara bağımlı hale gelmiştir.

Bilgisayar ağları, kullanıcılara çok geniş özgürlükler vermenin yanında, suç işleme konusunda, çok büyük bir kaynaktır[1]. Bunların önlenmesinde, ortadan kaldırılmasında bireyin kendisinin, kolluğun ve dedektiflerin yapabileceği işler çoktur.

İş dünyasının teknolojiye ve internete olan bağımlılığı arttıkça, tüketicilerin de talepleri bu doğrultuda yönlendirilmeye başlanmıştır. İnternet üzerinden başlayan ticarette ilk başlarda oldukça iyimser bir hava olmasına rağmen internet üzerinde başlayan kriminal tırmanış tüketiciler üzerinde büyük bir baskı oluşturmuştur. Sadece tüketiciler değil, işletmeler dahi sahtecilik, hırsızlık ve dolandırıcılık suçlarından dolayı mağdur edilmiştir.

Bilgisayar sistemlerine yapılan iç ve dış sabotajlar öncelikle işletmelerin mağduriyetini doğurmuştur. İç sabotajlar, genellikle kurumların bünyesinde çalışmakta olan personel ile o işletmeden yeni ayrılmış olan kişilerce gerçekleştirilebilecek iken, dış sabotajlar çoğunlukla bilinmeyen, hatta okyanus ötesi ülkelerin küçücük bir kasabasından bile gerçekleştirilebilen sistem suikastlarıdır. Online işletmelere yapılan bu saldırılardaki temel amaç, rekabetin kırılması, saygınlık ve itibarın yitirilmesi, kötü şöhret oluşturulması, spekülasyon yaratılması, rakip organizasyonlara yönelik psikolojik harp, kişisel bilgilerin ele geçirilmesi, öç alma, şirket hesaplarının boşaltılması, suç geliri elde etmek gibi nedenlerle yapılmaktadır.

İnternet ortamında gerçekleştirilen kriminal aktiviteler tüketicinin güvenini doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemektedir. Eğer tüketiciler doğrudan internet üzerinden işlenmiş bir suçun mağduru olmuşsa, doğrudan mağduriyetten bahsedebilmek mümkündür. Maalesef, bu tarz mağdur olan tüketicilerin yaşadıkları travmalar onların internet pazarına entegre olmasını neredeyse imkansız hale getirmektedir. Şehir efsaneleri sonucu yanlış bilgilenme, güvenilir şirketlere yapılan sabotajlardan haberdar olma, medyanın internet ticareti ile yaşanan bir sorunu sunarken olayı trajikomik bir şekilde sunması, internet üzerinden teröre varan suçların işlenmesindeki kolaylık ve tüketicilerin bu durumlardaki farkındalığı gibi faktörler de tüketicilerin dolaylı olarak mağdur olmasına örnek olarak verilebilir.

Bilgisayar teknolojileri ve internetin yaygınlaşması sonrasında işlenmekte olan suçlar farklılık göstermektedir. Dolandırıcılık, sahtecilik, özel hayatın gizliliği ve iletişimin ihlali, hırsızlık, çalıntı mal satmak ve satın almak, pornografi, fuhuş, çocuk ticareti, insan ticareti, organ ticareti, örgütlü suçlar, narkotik suçlar ve terörizm suçları internette en yaygın işlenen suç tipleridir.

İnternet üzerinden dolandırıcılık suçu sıklıkla ve çok çeşitli olarak işlenmektedir. Dolandırıcılık suçları işletmeler arası ve işletmelerden tüketiciye değil, özellikle tüketiciden tüketiciye yönelik gerçekleştirilen ticaret işlemlerinde karşılaşılmaktadır. Örneğin suçlular, zilyetlikleri kendisine ait olmayan ürünleri ilan ile satarken, tüketicilerden kaparo adı altında teminat parası yatırmalarını istemektedirler. Tüketici satın almak istediği bu ürüne karşılık teminatı dolandırıcının vermiş olduğu hesaba yatırdığında bir daha bu kişi ile iletişime geçememekte ve satın almak istediği ürüne de sahip olamamaktadır. Dahası yatırmış olduğu teminat parasını da kaybetmektedir.

Sahtecilik de internet ortamında yaygınlaşan bir suç tipi haline gelmiştir. İnternet kanalı ile bir tüketiciye ait kişisel bilgiler ele geçirilerek o kişi adına sahte kimlikler düzenlenerek bankacılık faaliyetlerine girişilebilmektedir. Böylelikle, başkaları adına şirket açma, vergi cezaları oluşturma, başkalarının adı üzerinden kara paranın aklanması gibi faaliyetler gerçekleştirilebilmektedir.

Özel hayatın gizliliği ve iletişimin ihlali suçları açısından incelendiğinde, kişisel verilerin güvenliği ilk olarak akla gelmektedir. Bir tüketicinin internet üzerinden gerçekleştirdiği faaliyetlerine ilişkin bilgilerin ele geçirilmesi, iletişiminin ihlali ve özel hayatının gizliliğinin ihlal edilmesine neden olur. Cinsel yaşam ve bebek üzerine bilgilendirici web sitelerinden alışveriş yapan tüketiciye ait kişisel bilgilerin çalınması neticesinde başka firmalar tarafından bu tüketicinin e-mailine, cep telefonuna mesajlar gelebilmekte, hatta evinin posta kutusuna reklamlar gönderilerek özel hayatının komşuları tarafından da öğrenilmesine neden olabilmektedir.

Kişisel verilerin çalınması, kişilerin online hareketlerinin takip edilmesi ve hırsızlık da internet ortamında mümkündür. Promis[2], Echelon[3] ve Carnivore[4] gibi yazılımlar dünyada internet ortamında güvenli bir kale kalmadığını göstermektedir. Promis bir istihbarat silahıdır. Bu yazılım kanalıyla bankaların, holdinglerin ve devlet dairelerinin gizli veri bankalarına, fark edilmeden girme ve istenilen bilgiyi çalma mümkün hale gelmiştir[5]. Echelon sistemi ile dünyada her gün gönderilmekte olan milyonlarca e postanın takibi, içeriklerinin incelenmesi mümkün hale gelmiştir.[6] Carnivore sistemi de benzer şekilde kişisel bilgilerin, mahremiyetin çalınmasına ve ifşa edilmesine neden olmaktadır.[7]

Fiziki dünyada çalınmış olan malların satılması da internet ortamında mümkün olabilmektedir. Örneğin bir otomobilden çalınan oto teybi, bir iş yerinden çalınan bilgisayar, televizyon ya da bir çalıntı otomobil vb. kıymetli bütün ürünler internet ortamında tüketicilere uygun fiyatlarla satılabilmektedir. Ülkemiz ceza kanunlarına göre çalıntı malın satılması bir suç iken, çalıntı malın satın alınması da ayrı bir suç olarak tüketiciyi de etkileyecektir. Böylelikle, tüketici de kriminal girdabın içerisine haberi olmaksızın çekilebilmektedir.

Pornografi, uluslararası evlat edinmeye aracılık, fuhuş, çocuk ticareti, insan ticareti ve organ ticareti gibi örgütlü suçlar da internet ortamında işlenmektedir. Özellikle yoksulluğun üst seviyelerde bulunduğu ülkelerde çocuklarına iyi bir gelecek sunma konusunda umutsuz ailelerin veya bekar annelerin çocuklarını genellikle iyi niyetli olarak uluslararası evlat edinilmesine razı oldukları, aynı zamanda da kendilerine belirli bir miktar maddi kazanç sağladıkları görülmektedir.[8] Çoğunluğu internet üzerinden gerçekleşen bu ticaret, günümüzde o kadar gelişmiştir ki; kişiler internetten beğendikleri bir çocuğu hiçbir yere gitmeden tacirler vasıtasıyla ayaklarına kadar getirtebilmekte, kısacası satın alabilmektedir. İnsan tacirleri, bu çocuk pazarında internet üzerinden dolandırıcılık da yapmaktadır. Kimi internet siteleri üzerinden aynı çocuğun birden fazla aileye satıldığı veya hiç evlat verilmeyecek çocukların bile bu internet sitelerindekayıtlarının bulunduğu belirlenmiştir.[9] FBI’ın araştırmasında 100.000’den fazla internet sitesinin çocuk pornografisi ve çocuk ticareti için hizmet verdiğini belirtmektedir.[10] Kosova savaşından sonra çeteler ailelerinden 1000 Amerikan dolarına aldıkları çocukları İtalya ve Yunanistan’da internet üzerinden iki katı fiyatına satabilmişlerdir.[11]

İnternet üzerinden narkotik suçlar iki türlü işlenmektedir: sosyal paylaşım siteleri ve ayrı bir web sitesi kurulması. Özellikle son birkaç yılda büyük kullanıcı kitlesine sahip olan sosyal paylaşım sitelerinde kurulan gruplar üzerinde oluşturulan narkotik içerikli sitelerde “torbacılar” faaliyetlerini sokaklardan internet ortamına taşımışlardır. “Online torbacılar” müptezellerle girmiş oldukları ilişkiler sonrasında kredi kartı ile ödeme, havale, ptt posta çeki gibi yöntemlerle para transferleri gerçekleştikten sonra, narkotik madde kullanıcılarına özel kargo şirketleri kanalıyla kitap, CD ve giyim eşyası gibi ürünlere zulalamış oldukları narkotik maddeleri satmaktadırlar.

Terörizm, modern dünyada yeni bir çatışma doğurmuştur. “Siber terör, siber savaş, siber saldırı” ya da önerilebilecek başka bir isim… Adı ne olursa olsun bu sanal tehdidin getirdiği risklerin ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Sanal savaş bilinmeyen[12] bir düşmanın, bilgisayar ağları üzerinden yaptığı kötü amaçlı saldırılarla bir sihirbaz gibi elimizdeki bilgileri çalması, değişik teknikler kullanarak sistemlerimizi felce uğratması ve genel huzurun bozulması suretiyle karşımıza çıkar. Siber saldırılar, bir ülkenin mahremi olan kamu yararı ve ulusal güvenlik konularına kadar uzanmış ve karmaşık problemler oluşturmaya başlamıştır.[13]

İnternet doğası gereği, terörist organizasyonların faaliyetleri için bulunmaz bir ortam yaratmıştır. Özellikle;

•    Kolay giriş imkanı,

•    Kural, sansür, daha başka idari kontrol yöntemlerinin yok ya da çok az olması,

•    Dünya çapında büyük kitlelere hitap etmesi,

•    Kimlik bildirme zorunluluğunun olmayışı,

•    Bilgi akışının çok hızlı oluşu,

•    Web ortamında bulunmanın, geliştirmenin ve tadilinin maliyetinin çok düşük olması,

•    Yazılı eserler, grafik, ses, video gibi kullanım türleri yaratması ve kullanıcıların film, şarkı, kitap, poster ve benzerlerini bilgisayarlarına indirebilmesi,

İnterneti haber kaynağı olarak kullanan kitle iletişim araçlarını yönlendirebilme imkanı sunması internetin popülaritesini arttırmaktadır. Böylelikle psikolojik harp, tanıtım, propaganda, istihbari çalışma yapma, bilgi ve veri yönetimi, gelir elde etme, irtibat, planlama ve koordinasyon gibi eylemleri gerçekleştirmek rahatlıkla mümkün hale gelmiştir.[14]

Siber suçlular, siber silahlarla internet ortamını terörize etmektedir. Siber silahları üç ana başlıkta toplamak mümkündür. Bu silahlar genel olarak sözdizimsel (syntactic), anlamsal (semantic) ve karışık (mixed) tipteki silahlar olarak adlandırılmaktadır.[15] Sözdizimsel silahlar DoS (Denial of Service) saldırılarını ve kötü niyetli yazılımları (Malicious Code, Spyware, Trojan Horses ve Worms) kullanarak bilgisayarların işletim sistemlerine zarar verirler. Anlamsal (semantic) siber silahlar ise bilgisayarda karşımıza çıkan bilgilerin doğruluğunu değiştirerek bilgisayar kullanıcılarına kendini fark ettirmeden yanlış bilgi edinmelerini sağlarlar. Karışık tipteki siber saldırı araçları ise hem sözdizimsel (syntactic) hem de anlamsal (semantic) silahların birlikte kullanılmasıyla oluşurlar ve sadece bilgisayarın işletim sistemlerine zarar vermekle kalmaz aynı zamanda bilgisayar kullanıcılarının elde ettiği bilgilerin doğruluğunu da değiştirirler.[16]

Kriminal aktiviteler yönünden yukarıda bahsedildiği gibi en az sokaklar kadar tehlikeli olan internet ortamındaki vakalar tüketiciler üzerinde dolaylı bir mağduriyet oluşturmaktadır. “Hiçbir yerin güvenli olmadığı” görüşü toplumda hakim olmaktadır. İşte internette kol gezen kriminal faaliyetlerin yoğunluğu tüketicideki güven duygusunu alt üst etmekte ve rekabet çağındaki online işletmeleri de hedeflerine ulaşmada engellemektedir.[17]

İşte bilgi ve bilişim sistemleri dedektifleri, bireylere ya da kurumlara ait zarar veren bu kriminal tehditleri belirlemeli ve önlem almalıdır. Bu mümkün olamamışsa siber suçluların tespitini yapabilmelidir.


[1]     KARAGÜLMEZ, Ali: Bilişim Suçları ve Soruşturma-Kovuşturma Evreleri; syf.4, Ankara 2005

[2]     Ersanel Nedret, (2001), Siber İstihbarat, ASAM Yayınları, Ankara.

[3]     Gürdilek, Raşit, (2001), “Echelon”, Bilim Teknik Dergisi, Ekim 2001, ss.36-37.

[4]     Şen, Bilal, (2007), Elektronik Gözetim, http://www.kom.gov.tr/Tr/ KonuDetay.asp?BKey=64&KKey=121, erişim tarihi: 13.12.2011

[5]     Ersanel Nedret, (2001), Siber İstihbarat, ASAM Yayınları, Ankara.

[6]     Gürdilek, Raşit, (2001), “Echelon”, Bilim Teknik Dergisi, Ekim 2001, ss.36-37.

[7]     Şen, Bilal, (2007), Elektronik Gözetim, http://www.kom.gov.tr/Tr/ KonuDetay.asp?BKey=64&KKey=121, erişim tarihi: 13.12.2011

[8]     Sever, Hanifi ve Harbigil, Tomurcuk, (2011), “Yeni Dünya Düzeninde Modern bir Kölelik: İnsan Ticareti”, Kriminoloji Dergisi, sayı: 2, ss.41-69

[9]     Sever, Hanifi ve Arslan, Salih, (2010), İnsan Borsası, Adalet yayınları, Ankara.

[10]    Poulopoulos, Ira Emke, (2001), Trafficking in Woman and Children: Greece, a Country of Destination and Transit, erişim tarihi:01.12.2012

[11]    Knaous, Katherina; Angelika Kartosch ve Gabreile Reiter, (2000), Combat of Trafficking in Woman For The Purpose of Forced Prostitution, L.B.Ins.of Human Rights.

[12]    Şüphelenilmeyen demek daha doğru olsa gerek, zira bilişim konularında kendi içimizden vurulma ihtimalini de asla göz ardı etmemek gerekir.

[13]    Sever, Muhammed, (2006), “Bilişim Suçları ve Yeni Bir Çatışma: Siber Terörizm”, Suç Analizi-1 (Ed. Mustafa Kaygısız ve Hanifi Sever), Adalet Yayınları, Ankara.

[14]    Sever, Muhammed, (2006), “Bilişim Suçları ve Yeni Bir Çatışma: Siber Terörizm”, Suç Analizi-1 (Ed. Mustafa Kaygısız ve Hanifi Sever), Adalet Yayınları, Ankara.

[15]    Brenner, Susan W., ve Goodman, Marc D. (2002), “In Defense of Cyberterrorism: An Argument for Anticipating Cyber-Attacks”, University of Illinois Journal of Law, Technology & Policy.

[16]    Gürkaynak, Muharrem ve İren, Adem Ali, (2011), “Reel Dünyada Sanal Açmaz: Siber Alanda Uluslararası İlişkiler”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C.16, S.2, ss.263-279.

[17]    Aksoy, R. ve Sever, H., Elektronik Pazarlarda Güven Problemi ve Kriminal Faaliyetler, EJOVOC, Sayı 2, 2012.

Hizmetlerimiz Hakkında Daha Fazla Bilgi Almak İçin Bizi Arayabilirsiniz: