İlkiz Sokak 21/3 Çankaya/Ankara

Dedektifle İlgili Tanımlar

Dedektifle İlgili  Tanımlar

   Dedektifle İlgili Tanımlar

Şüphe / kuşku, bir insanın, bir olay karşısında duyduğu emin olamama veya güvensizlik duygusudur. Türkçemize şüphe kurdu (kişinin içini kemiren, onu tedirgin eden kuşku) olarak girmiştir. Bu durumlardan kurtulmak için gizli durumların öğrenilmesi gerekir.

Hafî: Gizli, kapalı.

Hafiye: Gizliyi, saklıyı araştıran, casus veya polis.

Tarassut, gözleme, gözetleme, dikkatle bakma.

Gizem, sır, saklı, işe yarayacak bilgileri izleyen toplayan.

Şüphe, kuşku; bir insanın, bir olay karşısında duyduğu emin olamama duygusu veya güvensizlik duygusudur. Şüphe kurdu olarak dilimize yerleşmiş ve kişinin içini kemiren, onu tedirgin eden kuşku

Dedektif: Gizli polis, polis hafiyesi, özel soruşturmayla görevlendirilmiş kimse anlamına gelmektedir. Sözlük anlamı olarak dedektiflik; Suç sayılan bir işi veya bu işi yapanı ortaya çıkarmakla görevli kimse, hafiye, polis hafiyesi[1]olarak tanımlanır.

Özel Dedektifler; şahısların veya firmaların, araştırılmasını istedikleri bir konuda, özel ekipmanı ile deliller elde edebilen araştırmacı kişilerdir.

Özel Dedektiflik; “insanların kişilik hakları ve özel hayatına saygılı olmak kaydıyla, kişilere ilişkin suç teşkil etmeyen her türlü özel bilgiyi toplayan, derleyen, değerlendirdikten sonra konusu suç teşkil edenleri ilgili makamlara bildiren ve diğer bilgileri ise yapılan hukuki sözleşme çerçevesinde araştırma yapılmasını isteyen gerçek ve tüzel kişilere sunan çağdaş bir hizmet alanıdır[2].

Özel Dedektifliği çok değişik şekilde tanımlamak ve çeşitlendirmek mümkündür. Özellikle özel alanlarda o konunun uzmanı bu görev için gereklidir. Ancak bunlar daha çok müşavir, araştırmacı, bilirkişi olarak tanınmasında fayda vardır.

Özel Dedektifliği; hukuk ve yan alanlarında (kolluk/polis, adli tıp, kriminal) temel eğitim almış, konusunda uzman olan veya suç psikolojisi, kriminoloji, kriminalistik gibi programlarda, yüksek lisans eğitimi almış bir kriminal (suç bilimi) uzmanı veya bu bilim dallarından birinde akademisyen olan biri de yapabilmektedir. Özel Dedektif; kriminalistik, toplum psikolojisi, soruşturma ve sorgulama tekniklerini, davranış, suçlu ve şahıs psikolojisini, kriminoloji, sosyoloji, özellikle olayı araştırma, belgeleme, delillendirme gibi konularda ve olayın hukuki boyutunu gibi konularda uzman bir kişi olmalıdır (Kanunları, delil, olay ve olay yeri tespitlerini bilmesi, bunları yorumlayabilmesi).

Özel Dedektiflik Kanun taslağında(m. 19): “Aile fertlerinin, aile birliğine zarar veren davranışlarının, kötü alışkanlıklara meyilli olup olmadıklarının incelenmesi, kaybolmuş ya da adresi bilinmeyen kişilerin bulunması, adreslerinin tespit edilmesi, kaybolmuş ya da çalınmış malların bulunması, korunması istenen kişi ya da kuruluş, bina, her türlü tesis ya da malın korunmasının sağlanması, özel güvenlik teşkilatı kanunu kapsamında bulunan kurum, kuruluş ve tesislerin güvenliklerinin sağlanması, ticari bir firma, fabrika, imalathane ya da her türlü iş yerinde çalışan her kademedeki personelin, dürüstlük ve güvenilirliklerinin, işverene karşı tutum ve davranışlarının, işveren aleyhine diğer firma ve kuruluşlarla işbirliği yapıp yapmadıklarının tespit edilmesi, özelikle halka açık bulunan her türlü şirket, büyük mağaza, acente, süpermarket ve işyerlerinde çalışanlar ile bu yerlere girip çıkan kişilerin mal kaçırılmalarının, mevcut taşınmaz mal ve makinelere zarar vermelerinin kollanması ve önlenmesi, icra iflas dairelerinde, aleyhinde takip yapılan borçluların menkul ve gayrimenkul malları ile üçüncü şahıslarda ki hak ve alacaklarının neden ibaret olduğunun araştırılıp tespit edilmesi” olarak ifade edilmektedir.

Henüz kanunla böyle bir teşkilat oluşturulmamıştır. Ancak uygulamada bu tür hizmet veren kişi ve kuruluşlara rastlanılmaktadır. Toplumda sıkça görülen sorunlarla ilgili özel olarak soruşturma ve araştırma yetkisine sahip bir teşkilatın önemi kaçınılmazdır. Ancak bu sorunlarla ilgili araştırmalar yapılırken özel hayatın gizliliğini ihlal etmemek gerekir. “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz (AY m. 20).

Özel dedektiflik kamu hizmeti ve serbest bir meslek olarak değerlendirilmelidir. Toplumda bir ihtiyaç olarak alanlarını çok çeşitlendirmek mümkündür. Bir konunun, suçun araştırılması, ispatlanması için; belirli bir işe, mesleğe yönelik dedektifler olabileceği gibi, suçun önlenmesine veya aydınlatılmasına yönelik adli / polis dedektifliği de söz konusudur. Ayrıca ticari, sosyal ilişkiler gibi birçok alanda dedektiflik bir ihtiyaçtır.

Özel dedektiflik: gerçek ve tüzel kişiler adına, talep edilen konu ile sınırlı olarak mevcut kanunlar çerçevesinde her türlü bilgileri toplayıp değerlendiren, araştırma ve inceleme yapan gerçek ve tüzel kişilere karşı, her türlü tecavüzleri engelleyen veya defeden, kuruluş, bina, mal ve eşyanın korunmasını sağlayan ve bu kanunla verilen sınırlı yetkileri kullanan görevlidir (ÖDK m. 5).

Özel dedektiflik; danışman, araştırmacı ve güvenlikçiler çok zaman benzer olarak ifade edilmektedir.

Analiz: Bir konuyu temel parçalarına ayırarak, daha sonra parçaları ve aralarındaki ilişkileri tanımlayarak sonuca gitme yoludur[3]. Olayların ilgili kısımlarının diğerlerini ne dereceye kadar teyit edip desteklediğinin bulunmasıdır. Dedektiflik kavramı kapsamında herhangi bir konuyu açıklamak, aydınlatmak veya ispatlamak için yapılan faaliyetler bütünü olarak nitelendirebiliriz.

Çözümleme: Analiz ile aynı anlama gelmektedir. Bir olguyu ya da herhangi bir konuyu parçalarına ayırarak, bir illiyet bağının kurulmasıyla birlikte yapılan araştırmadır. Yapılan araştırmalar sonucunda elde edilen bulgular üzerinden ayrıntılı bir çözümleme yapılır ve elde edilen bilgiler arasında illiyet bağı kurularak sonuca gitmeye çalışılır.

Araştırma: Bir gerçeği ortaya çıkarmak, bir sorunu çözümlemek ve eldeki verileri arttırmak için bilimsel yöntem ve tekniklerden yararlanılarak yapılan düzenli çalışma[4]olarak tanımlanabilir. Bir başka tanıma göre araştırma, az bilineni ya da bilinmeyeni tam bilinen kılma çabasıdır[5]. Özel soruşturmayla görevlendirilen dedektifler bilimsel veriler aracılığıyla, teknik imkânları da kullanarak suçla ilgili ön bilgi toplarlar. Bu faaliyete de araştırma denir. Araştırma faaliyeti; suç soruşturması ve delillerin tespitinin yapılabilmesi için ayrıntılı bir bilgi toplama sürecidir.

Araştırma yapan kimse, araştırman[6] olarak tanımlanabilir. Görevli olduğu konuyla ilgili araştırma ve inceleme yapan, elde ettiği bilgileri değerlendirerek sorunlara çözüm yolları belirleyen, hazırladığı raporlarla koordinasyon ve danışmanlık hizmeti veren kimselere de araştırmacı diyebiliriz[7].

İnceleme: Bir şeyi her yönüyle araştırma, tetkik etme işine denir. Herhangi bir olay veya kişi hakkında yapılan tanımlama, tetkik, gözlem ve araştırma faaliyetleri sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilerek somutlaştırılmasınadır.

İstihbarat: İlgilisine sunulmak üzere toplanmış ve analiz edilmiş stratejik veya taktik içerikli işlenmiş bilgilere denir. İstihbarat; nakledilen, işleme tabi tutulan değerlendirilmiş bilgi, belirli metotlarla elde edilen haberler, haber toplamak için yapılan bütün gayretler, bir bilgi özetini elde etmek için sarf edilen faaliyet ve haber toplamak için organize edilmiş görevlendirilmiş, teşkilat, servis, daire, büro anlamlarında kullanılır[8].

Muhtelif imkân ve vasıtaları kullanarak herhangi bir konuda enformatik materyal temini ve temin edilen bilgilerin ham halden kurtarılarak işlenmesi, kıymetlendirilmesi ve yorumlanarak bunlardan bir netice çıkarılmasıyla ilgili faaliyettir.

Takip: yetişmek, yakalamak ya da bulmak amacıyla birinin arkasından gitme, izleme. Hakkında araştırma yapılması istenen kişinin araçlarının veya ikametgâh ve işyerlerinin belirli bir plan dâhilinde, sistemli bir şekilde gizlice izlenmesi, gözetlenmesi ve gerektiğinde ses ve görüntü kaydedilmesidir[9]. Bilgi toplayabilmek için yapılan takip, aynı zamanda şüpheli şahsın devamlı gittiği yerleri veya buluştuğu arkadaşlarını tespit etmek amacıyla da yapılabilir.

Tarassut: gözleme, gözetleme, dikkatle bakma. Hedefin belirli ve sabit bir yerden devamlı ve sistemli olarak izlenmesi ve gözetim altında bulundurulmasına denir. Takip ile tarassut kavramları hemen hemen aynı anlamda kullanılmaktadırlar.

Danışman: Belli bir konu hakkında uzman olan ve kendisine fikir sorulan kişiye danışman denilmektedir. Danışmanlar suç araştırma ve takibat birimlerinde çok önemli bir konumda yer almaktadırlar. Gerek kurumsal gerekse de bireysel dedektiflik hizmetlerinde “danışman” olarak hizmet veren profesyonel personel sayesinde eş takibi, kayıp şahısların bulunması gibi konularda ayrıntılı bir araştırma yapılabilmektedir[10]. Ayrıca hukuki olaylarda bilirkişi araştırması yapan kişileri de danışman kapsamında değerlendirmemiz mümkündür.

Bilirkişi; bir uyuşmazlığın çözümünde uzmanlığından yararlanılan, hâkime veya mahkemeye yardımcı olan, ilmi birikimiyle olayı aydınlatan kişiler olarak tanımlanabilir. Ülkemizdeki bilirkişilik kurumunu özel dedektiflik kapsamı içerisinde değerlendirebiliriz. Çünkü bilirkişiler genel tecrübe kurallarını bildirerek suçların aydınlatılmasında etkin rol oynarlar. Bu yönüyle dedektiflerin yapmış olduğu çalışmalara benzer bir faaliyet yürütürler.

Raporlama: Karar almada kullanılabilecek her türlü bilginin gerekli araştırma ve incelemeler yapıldıktan sonra ayrıntılı olarak yazılı bir belge haline dönüştürülmesine denir.

Kriminalistik: Suçun veya kabahatin ortaya çıkarılmasında ve tanısında, meydana gelen olaylarda, suç ve suçlunun/suçluların kimliğinin belirlenmesinde bilimsel yöntem ve araçların kullanılmasını, bilimsel yöntemlerle suç olgusunun ispatlanmasını sağlayan bilim dalıdır[11]. Suç ve suçluyla ilgili yapılan incelemelerde kullanılan kriminalistik bir teknik olarak kullanılır ve temelini matematik, fizik, kimya, biyoloji gibi temel bilim dalları oluşturur.

Sentez: Birleştirme, tamamlama anlamlarına gelmektedir. Elde edilen, toplanan bilgiler, gerekli araştırma ve inceleme yapıldıktan sonra ortaya koyabilmek için birleştirilir ve sonuca gidilir. Bu işlemlerin sonucunda “sentez” kavramı ortaya çıkar.

Güvenlikçi: Kanunlarla verilen yetkiler çerçevesinde, kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki hizmetleri yerine getiren personel olarak tanımlanabilir. Dünyanın birçok ülkesinde “güvenlikçi” kavramı farklı anlamlarda kullanılmaktadır. Türkiye’ de 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunda yer alan yetkilerle donatılmış kişiler özel güvenlik personeli olarak bilinmektedir. Bu kanunun 7. maddesinde ise özel güvenlik personelinin yetkileri sıralanmıştır.


[1]    KAYGISIZ, Mustafa: Suç Yeri ve Delil Güvenliği; syf.4,Ankara 2007

Hizmetlerimiz Hakkında Daha Fazla Bilgi Almak İçin Bizi Arayabilirsiniz: